Iran banknotes : Persian banknotes >
Iran currency unit
واحد پول ايران
واحدهاي
پول استفاده شده در دوران مختلف منسوب به سکه هاي ضرب شده
آن دوران مي باشد . در کتاب « تاريخ سکه » تاليف آقاي
داريوش شهبازي فراهاني بيش از 30 عنوان براي سکه هاي ضرب
شده در تاريخ معاصر ايران نام برده شده است که برخي وجود
خارجي داشته اند و برخي فقط واحد محاسباتي بوده اند
. بنابراين به توضيحاتي مختصر در سدههاي
اخير اکتفا ميشود
.
از مهمترين واحدهاي پول ايران ميتوان
از دينار نام برد . دينار از واحد قديمي پول امپراطوري روم
شرقي يعني ديناريوس گرفته شده است. اين واحد پول بعد از
فتح اراضي روم به دست مسلمانان , از طرف آنها به عنوان نام
واحد پول انتخاب شده و تبديل شده به ديناري که امروز در
برخي کشورهاي عربي از آن استفاده مي شود. به همين ترتيب
حکومتهاي
ايراني هم از دينار استفاده کردهاند
, اگرچه به تدريج و در اثر تورم و بي ارزش شدن پول و حتي
بي ارزش شدن نقره در مقابل طلا به واحدهاي پولي بزرگتر
احتياج ميشده
و گاهي نيز برابري دينار با طلا يا نقره تغيير کرده است.
مثلاً در ابتدا 1 دينار , سکه طلايي به وزن 52 قيراط بوده
است ، ولي به تدريج از ارزش آن کاسته شده .
به هر حال اگر بخواهيم از واحدهاي پولي
اخير نام ببريم ابتدا بايد به سکه صد دينار (صنار) به نام
« محمودي » که توسط سلطان محمود غزنوي ضرب شد اشاره کنيم
.در همان زمان شاهان ساماني سکههاي
50 ديناري ضرب کردند و آنرا « شاهي » ناميدند. در دوران
صفوي شاه عباس نيز سکه 200 ديناري ضرب کرد و آنرا « عباسي
» ناميدند که در واقع معادل « 2 محمودي » يا « 4شاهي »
بود.
واحد هاي محاسباتي « قران » برابر 1000
دينار و تومان برابر 10000 دينار نيز استفاده مي شدند.
قران از کلمه صاحبقران ترکي و تومان به معناي ده برابر از
واژه هاي مغولي مثل تومان باشي يا امير تومان گرفته شده
بود. در اواخر قرن هجدهم ميلادي نادرشاه افشار 500 ديناري
ضرب کرد و آنرا « نادري » ناميد ولي مردم از لفظ 10 شاهي
استفاده کردند. چون هر شاهي معادل 50 دينار بود.
در همين دوران با ورود پرتغالي ها به جنوب
ايران و به دليل مناسبت هاي تجاري و اقتصادي ، سکههاي
پرتغالي و اسپانيايي به نام « رئال » که ايرانيها
به آن « ريال » ميگفتند
, وارد ايران ميشود.
رئال از لحاظ ارزش تقريباً معادل 1175 دينار ميشده
است. بعد از گسترش رئال در ايران , دولت نيز از كلمه
ريال به عنوان واحد پول استفاده کرد که هم اکنون نيز
واحد پول ايران است.
در طول سلطنت قاجاريه هم همان واحدهاي شاهي
( =50 دينار )
, صنار , عباسي و ده شاهي استفاده ميشدند
و البته سکههاي
1000 دينـار ( 1 قران ) و 2000 دينار ( دوزار ) ضرب شدند .
الفاظ پهنبادی(
=10شاهي ) , تومان ( =10 قران ) , غاز
, قران و .... نيز استفاده ميشده
. اسکناسهاي
اين دوره نيز با واحد تومان چاپ و منتشر ميشدند.
1 قران يعني 1000 دينار معادل 04/71 قيراط از نقره با عيار
900 بوده است ( يک مثقال نقره ).
در ابتداي سلطنت پهلوي ( 1932 ) براي يکدست
کردن پول ايران ، 1175 دينار به مبلغ 1000 دينار ( برابر 1
قران ) کاهش داده شد و 1 ريال تعريف شد , همچنين 1 شاهي
برابر 5 دينار .
در سال 1312 واحد پول رسمي 1 ريال معادل 1
قران و هر 10 ريال , 1 تومان تعيين شد. امروز نيز واحد پول
ايران 1 ريال و اجزاء آن 100 دينار مي باشد ولي همچنان به
ازاي هر 10 ريال از لفظ تومان استفاده مي شود.
|
