Iran banknotes : Persian banknotes >
paper money terminology
اصطلاحات کلکسيونري
اسکناس
آسينا ،
Assignat :
اسکناسهاي منتشر شده بعد از انقلاب فرانسه با پشتوانه
زمين هاي ضبط شده توسط کليسا. در حدود سالهاي 1789 الي
1796 ميلادي دولت فرانسه اوراقي به نام
Assignat
را براي تضمين پرداخت ارزش املاک ملي شده از طرف دولت
منتشر کرد که در واقع همان اسکناس بود .
ابطال
،
Cancellation :
شيوه اي که توسط افراد مجاز استفاده مي شده
تا ارزش پولي يک اسکناس را ابطال کنند. اين شيوه ها شامل
سوراخ پانچ ، بريدن امضاء ، سورشارژ و غيره مي باشند . از
اسکناس هاي دوره قاجار در ايران نمونه هاي باطل شده وجود
دارند .
از
اعتبار انداختن پول در گردش ،
Demonetization :
ابطال رسمي اعتبار اسکناس رايج بوسيله
فرمان حکومتي .
اسکناسهاي
جايگزين ،
Replacement Notes :
اسکناسهايي
که توسط چاپ کننده در مرحله کنترل کيفيت مردود مي شوند با
اسکناسهايي از يک ورق ديگر جايگزين ميگردند
. اين اسکناسها
براي متمايز شدن داراي پيش شماره سريال مخصوص يا سمبلي
شبيه ستاره مي باشند . اين اسکناسها
معمولاٌ به دليل تيراژ كم تر و کميابي نسبي ، از اسکناسهاي
معمولي با ارزش تر و مورد علاقه كلكسيونرها هستند . مانند
پيش شماره سريال با مخرج 99 در اسکناسهاي
جايگرين ايراني .
اسکناسهاي چريکي ،
Guerrilla Notes :
اسکناسهاي چاپ شده بوسيله سازمانهاي چريکي
در طول اشغال کشور به دست دشمن.
اسکناسهاي
خطا ،
Error Notes :
اسکناسهاي با چاپ بد يا ديگر خطاهاي توليد که البته آنها
بايد بعد از شناسائي به وسيله ناظر کنترل کيفيت جمع آوري
شده باشند و جايگزين شده باشند . به هر حـال خطاي انساني
وجود دارد و گاهي اسکناسهاي ارور منتشر مي شوند .
کلکسيونرها ارور چاپ را خيلي مي پسندند و ارزش خيلي
بالاتري براي آن در نظر مي گيرند. خطا هاي چاپ به اشکال
گـوناگـون اتفـاق مي افتد که شامل از قلم افتادن امضاء ها
، لکه شدن جوهر ، جابجايي رنگ ، تصاوير هاله ، از قلم
افتادن رنگ ، سريال هاي نا هماهنگ و جابجايي چاپ ( دپلاسه
) مي باشند . نوع ديگر ارور ، اشتباه در بريدن است ،
اينگونه ارور بوسيله دستگاه برش بوجود مي آيد . مثلاٌ وقتي
كه که گوشه کاغذ اسکناس روي خودش تا مي خورد ، بعد از برش
يک تکه اضافي بوجود خواهد آمد كه به آن فيشتيل (
fishtail
) مي گويند . چند نمونه از اسكناس هاي ارور دار در بخش
گالري ارور همين كتاب نشان داده شده .
هولوگرام
,
Hologram :
تصاوير سه بعدي که اخيراٌ به عنوان يک
فاکتور امنيتي غير قابل کپي در صنعت چاپ و همچنين چاپ
اسکناس به کار مي رود .
اسکناسهاي نمونه ،
Specimen Notes :
اسکناسهاي نمايشي که قبل از توليد و انتشار به منظور
معرفي و اظهار نظر و تعيين مشخصات اصلي , چاپ و به ساير
بانک ها و مراجع داده مي شود. اين اسکناسها با همان
دستگاههاي اصلي چاپ مي شوند ولي اعتبار مالي ندارند. براي
نشان دادن اينکه اين اسکناسها نمايشي هستند معمولاٌ با
کلمه « نمونه » به زبان کشور صادر کننده يا «
specimen
» سوراخ يا پانچ يا سورشارژ شده اند . اگرچه اسکناس نمونه
هيچ ارزش پولي ندارد ولي براي کلکسيونرها به دليل كمياب
بودن بسيار با ارزش است .
اسکناسهاي
ايالتي ،
State Notes :
اسکناسهايي
که در ايالات متحده آمريکا بوسيله فرمانداران ايالت در قرن
19 منتشر شده اند با اين عنوان شناخته مي شوند . در ديگر
کشورها نيز بوسيله فرمانداران ايالت ها , اسکناس منتشر ميشده
است .
اسکناسهاي
محاصره ،
Siege Notes :
اسکناسهايي
كه بوسيله افراد در محاصره منتشر شده ، براي مثال مي توان
از اسکناسهاي
محاصره خارطوم و پارما نوا نام برد .
اسکناسهاي
با امضاء دستي ،
Hand-signed banknotes :
در واقع اين نوع اسکناسها
مربوط به زماني بودند که هر بانکي براي خود اسکناس صادر مي
کرد . با زياد شدن حجم اسکناسهاي
در گردش از امضاء چاپ شده روي اسکناس استفاده ميشود
. البته حتي در قرن بيستم نيز در بعضي کشورها مثل برزيل ،
آفريقاي جنوبي ، مکزيک ، فيليپين و اسکاتلند هنوز امضاي
دستي پابرجاست . اسكناسهاي
دوره قاجار و برخي اسكناسهاي
آذربايجان نمونههاي
ايراني با امضاي دستي ميباشند
.
اسکناس
يادبود
،
Commemorative Note :
اسکناسي که به يک رويداد تاريخي ، شخصيت يا سازماني نسبت
داده مي شود و معمولاٌ در سالگرد يک رويداد مهم ملي منتشر
ميشود
. اسكناسهاي
شماره69
M
، 71M
،70M
و 97M
تنها
اسكناسهاي
يادبود ايران ميباشند
.
اسکناسهاي
شکسته ،
Broken Bank Notes :
اين اصطلاح معمولا براي اسکناسهاي
مربوط به بسياري از بانک هاي ايالات متحده بکار برده مي
شود که اين بانک ها در اواسط قرن 19 فاقد توانايي پرداخت
شدند .
اسکناسهاي
سياسي ،
Political Notes :
اسکناسي که به نظر مي رسد با تبليغ يا پيام
سياسي چاپ شده است و اغلب با تکيه بر تصوير يک شخص سياسي
است.
اسکناس
کم ارزش و بدون پشتوانه ،
Shinplasters :
اصطلاح محاوره اي براي اسکناسهايي با مبلغ
کم ، به خصوص براي اسکناسهاي کوچک آمريکايي.
اسکناسهاي
تست ،
Test Notes :
اين اسکناسها براي تست صندوق و ماشين خود پرداز و شبيه آن
توليد شده اند. اين نوع از لحاظ سايز و وزن مطابق اسکناس
اصلي هستند ولي با طراحي متفاوتي نسبت به اسکناسهاي اصلي
چاپ شده اند و معمولا کلمه
test
note
را در بر دارند.
پول
آموزشي ،
College Currency :
اسكناس هايي كه براي استفاده دانش آموزان
در کلاس درس , طي دوره هاي آموزش اصول بازرگاني در برخي
مراکز تا حدود سال هاي 1800 ميلادي توليد مي شده پول کالج
گفته مي شود .
اسکناس
کهنه ،
Rag note :
اسکناس بسيار مستعمل که ارزش کلکسيوني
ندارد مگر در مورد اسکناس هاي بسيار نادر و کمياب .
کهنه
جمع کن ،
Rag picker :
اصطلاحي است عاميانه براي کسي که اسکناس
هاي کهنه را گردآوري مي کند .
اسکناسهاي
جعلي ،
Forgeries :
اسكناس هايي كه توسط افراد سودجو به صورت
غيرقانوني و گاهاَ بدون رعايت نكات امنيتي چاپ و در گردش
قرار مي گيرند . اين گونه اسكناس ها پيگرد قانوني دارد و
از لحاظ كلكسيونرها نيز فاقد ارزش مي باشند . توليد اسکناس
جعلي تصرف غير قانوني پول يک کشور است . توليد اسکناسهاي
سفيد بريتانيا كه توسط آلماني ها براي مختل کردن اقتصاد آن
کشور در طول جنگ جهاني دوم انجام گرفته جعل اسكناس بشمار
مي رود . اگر اسکناس جعلي همزمان با انتشار اسکناس اصلي
منتشر شود به آن اصطلاحاٌ جعل همزمان
Contemporary Counterfeit )
)
گفته مي شود .
انتشارات بانک خصوصي ،
Private bank issues :
خيلي کشورها از اسکناسهاي
توليد شده توسط بانکهاي
خصوصي در خزانه ملي استفاده کرده اند . آمريکا و بريتانيا
در قرن 19 ، مکزيک ، چين ، هنگ کنگ ، کانادا ، روسيه ،
کشورهاي مختلف آمريکاي جنوبي ، اسکاتلند ( حتي تا امروز )
و آلمان از اين دستهاند
. علاقه مندان براي اطلاعات بيشتر مي توانند از جلد اول
کتاب "Standard
Catalog of World Paper Money"
استفاده کنند .
اسکناسهاي
اضطراري ،
Emergency notes :
به اسکناسهايي گفته مي شود که در زمانهاي
آشفتگي اقتصادي و وقتي که پول رايج کشورها به سمت بي ارزشي
حرکت مي کند يا که کسر بودجه ملي پيش مي آيد منتشر مي شود.
گاهي اوقات وقتي که فلز به اندازه کافي تامين نمي شود به
عنوان جانشين سکه ها اسکناس چاپ مي شود که به آنها نيز
اسکناس اضطراري مي گويند . براي مثال در سال 1923 در آلمان
بوسيله شوراهاي شهر پول محلي به صورت نوتگلد ( پول اضطراري
) منتشر شد . همچنين در همين مواقع اسکناسهاي اضطراري در
اتريش مورد استفاده قرار گرفت و سپس استفاده از آن در
اسپانيا در طول جنگ داخلي نيز شروع شد و در فيليپين در طول
اشغال اين کشور به دست ژاپن در جنگ جهاني دوم نيز اين گونه
اسکناسها منتشر شدند.
اسکناس
يک رو ،
Uni Face Notes :
اسکناسهايي که فقط يک طرف آنها طراحي دارد
و طرف ديگر ساده است .
چک
حامل ,
Bearer Cheque :
چک قابل پرداخت به هر شخص آورنده آن . اين
چک ها به صورت موردي همانند اسکناس , با دست به دست شدن
بين افراد مورد استفاده قرار مي گيرند تا اينکه کسي آن را
نقد کند .
درجه ،
Grade :
درجه يا کيفيت اسکناس بيان کننده شرايط
فيزيکي يک اسکناس از لحاظ نو بودن يا ميزان در گردش بودن
آن مي باشد . تفاوت کوچکي در كيفيت مي تواند اختلاف قابل
توجهي در ارزش آن داشته باشد .
پول مستعمراتي ،
Colonial Currency :
اسکناسهاي استرلينگ بريتانيايي منتشر شده
در شمال آمريکا از 1760 تا انقلاب آمريکا با اين عنوان نام
گذاري مي شوند.
اسکناسهاي
ايالتي محلي ،
Provincial Notes :
اسکناسهاي رايج منتشر شده قبل از 1923
بوسيله بانک هاي ايالتي مستقل از بانک انگلستان .
چاپ
برجسته ،
Intaglio Printing :
نوشته يا نقش هايي كه با تكنيك هاي مختلف
چاپ به صورت برجسته در توليد اسكناس ها مورد استفاده قرار
مي گيرند . در اسكناس هاي نو اين برجستگي ها به سهولت
بوسيله لمس كردن قابل تشخيص است .
ويژگيهاي
امنيتي ،
Security Features :
منظور از اين ويژگيها
تجهيزات و امکاناتي است که در توليد اسكناس استفاده مي
شوند تا جعل آن مشکل شود. اين امکانات شامل نخ امنيتي ،
واترمارك ، ريز پرينت ، جوهر مخصوص و تعبيه نخ ابريشمي يا
پلي استري داخل کاغذ مي باشند.
اسکناسهاي
BAF
،
BAF Notes :
اسکناس مخصوص نيروهاي مسلح بريتانيا (British
Armed Forces
) منتشر شده فقط براي استفاده در پايگاه هاي نظامي
بريتانيا
.
اسکناسهاي
فانتزي ،
Fantasy Note :
اسکناسهاي سرگرم کننده و جالب بدون اعتبار که معمولاٌ با
نامگذاري ساختگي يا موضوع تخيلي و گاهي اوقات با به تصوير
کشيده شخص معروفي چاپ و منتشر مي شود . اين گونه انتشارات
نه نتها از لحاظ اعتبار هيچ ارزشي ندارند بلکه براي
کلکسيون نيز فاقد ارزش مي باشند . به عنوان مثال يک نوع
اسکناس فانتزي به نام پول جهنم (
Hell Money
) درچين براي مراسم تدفين و ساير شعائر استفاده شده و به
صورت قرباني نمادين تقديم مي شده از اين نوع مي باشد .
پول
تهاجم ژاپن
Japanese invasion money :
به اسکناسهاي منتشر شده بوسيله ژاپن در خلال جنگ جهاني
دوم براي استفاده در کشورهاي اشغال شده پول تهاجم ژاپن يا
JIM Note
نيز گفته مي شود.
پول
نظامي کشورهاي هم پيمان ،
Allied Military Currency :
پولي كه براي استفاده نيروهاي هم پيمان شده
در انتهاي جنگ جهاني دوم انتشار يافته است. اين نوع پول ها
در کشورهايي نظير آلمان , فرانسه ، ايتاليا و ژاپن استفاده
شده است.
پول
نظامي ،
Military Currency :
پول هايي که براي استفاده نيروهاي جنگي
چندين کشور مثل آلمان ، ايتاليا و ژاپن در اواخر جنگ جهاني
دوم منتشر شده اند .
سي
ترو ,
See Through :
يکي از ويژگي هاي امنيتي اسکناس می باشد . بدين صورت که
بخشی از نوشته اي روي اسکناس چاپ مي شود و مكمل آن در پشت
اسكناس به صورتي که در مقابل نور آن نوشته به صورت کامل
قابل رويت
ميباشد. سی ترو در آخرين طراحي هاي
اسکناسهاي 2000 ريال , 20000 ريال و 50000 ريال بکار رفته
است .
رسيد
هاي بحران اقتصادي ،
Depression Scrip :
اسکناسهاي منتشر شده بوسيله سازمان خصوصي
در طول رکود اقتصادي آمريکا در 1930 به عنوان کمکي براي
اسکناس. اين اسکناس قابل نقد کردن و تبديل به کالا مطابق
مبلغ تعيين شده روي آن بود .
شماره
هاي بلوک ،
Block Numbers :
شماره چاپ شده روي اسکناس برخي كشورها که
تعيين کننده ترتيب چاپ است .
شماره
سريال ،
Serial Numbers :
شماره هاي متوالي چاپ شده روي اسکناسهاي
پشت سر هم در يک سري چاپ. براي اين کار از دستگاه مکانيزه
شماره زني که به هر اسکناس يک شماره منحصر بفرد تخصيص مي
دهد استفاده مي شود.
چاپ
اضافه , overprint
:
چاپ اضافه عبارت است از کلمات يا ارقامي يا علاماتي که به
منظور تغييري در مبلغ , تاريخ و يا پوشاندن قسمتي از
اسکناس روي آن مجدداٌ چاپ مي کنند , يعني اسکناس را براي
بار دوم زير چاپ مي برند و جمله يا نقشي را به آن اضافه مي
کنند . اصطلاح
overprint
در ايران با عنوان سورشارژ شناخته مي شود . اسکناسهاي با
مهر بانک ملي در دوره رضا پهلوي و اسکناسهاي سورشارژ شده
در اوايل انقلاب اسلامي ايران براي پوشاندن تصوير محمدرضا
پهلوي از اين نمونه هستند . البته سورشارژ بايد توسط نهاد
قانوني انجام گيرد و سورشارژ يا مهرهاي متفرقه و سليقه اي
فاقد اعتبار قانوني مي باشند .
گلوچ
،
Guilloche :
خطوط درهم پيچيده شده و تکراري روي برخي
اسکناسها که توسط ماشين رسم مي شود و نه فقط براي زيبايي
بلکه به عنوان يک فاکتور امنيتي و براي دشوار شدن کپي
برداري و تقلب بکار مي رود .
مانده
ها ،
Remainders :
اسکناسهايي که چاپ شده اما هرگزمنتشر نشده
اند. اين اسکناسها گاهي قسمتهايي مثل امضاء ، تاريخ يا
شماره سريال را ندارند. همانگونه در فصل پنجم اشاره شد در
ايران گاهي اين گونه اسكناس ها شماره زني و در گردش قرار
گرفته اند .
نوتافيلي
،
Notaphily :
کلمه اي که به معني جمع آوري اسکناس ،
ابداع شد اما زياد مورد استفاده قرار نگرفت ، چرا که
بسياري از گردآورنده هاي اسکناس معتقد هستند اين کلمه نمي
تواند بيان كننده اين سرگرمي شگفت انگيز باشد
نخ
امنيتي
security thread :
معمولاٌ نواري است از جنس پلي استر که در درون
كاغذ قرار مي گيرد و در مقابل نور يا تابش اشعه ماوراء
بنفش به رنگهای مختلف
نمايان میگردد. معمولا نوشته اي نيز روي آن چاپ مي شود .
واترمارک
،
watermark :
به نقشي گفته مي شود كه به منظور بالا بردن امنيت اوراق
بهادار و منجمله اسكناس در زمان توليد كاغذ ، روي آن بوجود
مي آورند تا جعل آن غير ممكن شود . در يكي از روش ها در
مرحلهاي كه كاغذ هنوز خيس و آبدار است و از
روي توري آبچكان عبور ميكند با فشار كليشه روي
آن نقش مورد نظر شكل ميگيرد , تصوير بوجود آمده در
مقابل نور از دو طرف قابل رويت است .
گواهي هاي طلا و گواهي هاي نقره اي ،
gold Certificates , Silver
Certificates :
نوعي دلار آمريکا که با طلا و نقره قابل
باز خريد بودند . اين دلارها به قيمتي ارزانتر از مبلغ
نامي آنها به فروش مي رسيدند که مورد اعتراض سازمان پس
انداز فدرال قرار گرفت .
پرتره
,
portrait :
به عکس يا نقاشي چهره يک فرد روي اسکناس
پرتره يا تصوير گفته مي شود .
ويگنت ،
Vignette :
به هر مشخصه مصور به جز پرتره روي اسکناس
که از قسمتهاي طراحي شده مجاورش متمايز شده است , ويگنت
گفته مي شود .
نوتگلد
،
Notgeld :
اصطلاح است آلماني به معني پول فوري و
اضطراري . مثل نوتگلد اتريشي و آلماني که در اوايل سالهاي
1920 انتشار يافته مربوط و به دوره تورم اقتصادي اين
کشورها مي باشد.
|
